اقتصاد، امنیت و وحدت ملی؛ سه ضلع سیاست‌گذاری در سال ۱۴۰۵؛از تجربه جنگ و فشارهای اقتصادی تا آزمون معیشت، تولید و اعتماد عمومی

امید اسمعیلی_صدای نکا؛شعار سال ۱۴۰۵ با عنوان اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی، در شرایطی مطرح شده است که جمهوری اسلامی ایران سال گذشته را در فضایی متأثر از درگیری‌های نظامی، امنیتی و فشارهای اقتصادی پشت سر گذاشت. در پیام نوروزی رهبر جمهوری اسلامی، این شرایط به‌عنوان زمینه‌ای برای توجه هم‌زمان به اقتصاد، انسجام اجتماعی و امنیت کشور مورد تأکید قرار گرفته است.

در این چارچوب، «اقتصاد مقاومتی» را نمی‌توان صرفاً مجموعه‌ای از سیاست‌های اقتصادی دانست؛ بلکه در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی، اقتصاد مقاومتی با کاهش آسیب‌پذیری کشور در برابر فشارهای خارجی، تقویت تولید، تأمین معیشت مردم و افزایش ظرفیت‌های داخلی پیوند خورده است. در پیام نوروزی نیز تأمین معیشت و ارتقای زیرساخت‌های زیستی و رفاهی به‌عنوان بخشی از مواجهه با فشار اقتصادی مورد توجه قرار گرفته است.

از سوی دیگر، قرار گرفتن وحدت ملی در کنار اقتصاد مقاومتی و امنیت ملی، نشان‌دهنده تأکید بر نقش انسجام اجتماعی در شرایط بحران است. تجربه جنگ‌ها و تنش‌های سال گذشته نشان داد که آثار یک بحران نظامی تنها به میدان نبرد محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند بر اقتصاد، اعتماد عمومی، زندگی روزمره مردم و مناسبات اجتماعی نیز اثر بگذارد. بنابراین، هر سیاست اقتصادی در شرایط فشار خارجی، ناگزیر با مسئله حفظ انسجام جامعه نیز ارتباط پیدا می‌کند.

جنگ رمضان و ضرورت انسجام ملی

در روایت رسمی منتشرشده از تحولات سال ۱۴۰۵، از «جنگ رمضان» نیز در کنار دیگر رخدادهای امنیتی و نظامی یاد شده است. پیام نوروزی رهبر جمهوری اسلامی ضمن اشاره به جنگ‌های سال گذشته، از شهدای جنگ و پیامدهای انسانی و امنیتی آن سخن گفته است.

از این منظر، جنگ رمضان را می‌توان صرفاً یک رخداد نظامی تلقی نکرد؛ زیرا جنگ، در هر شکل و با هر سطحی از شدت، آثار مستقیم و غیرمستقیمی بر اقتصاد ملی دارد. افزایش هزینه‌های امنیتی و دفاعی، آسیب به زیرساخت‌ها، اختلال در تجارت و تولید، نااطمینانی اقتصادی و فشار بر زندگی خانوارها از جمله پیامدهایی هستند که در شرایط جنگی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

در چنین وضعیتی، وحدت ملی کارکردی فراتر از یک شعار سیاسی پیدا می‌کند. انسجام اجتماعی می‌تواند زمینه‌ساز همکاری میان مردم، دولت و بخش خصوصی برای عبور از بحران باشد. البته تحقق این هدف مستلزم توجه واقعی به مطالبات اقتصادی و اجتماعی مردم، کاهش شکاف‌های اجتماعی و افزایش اعتماد عمومی است.

نسبت سه مؤلفه شعار سال

می‌توان سه مؤلفه شعار سال ۱۴۰۵ را به‌صورت یک زنجیره به هم پیوسته در نظر گرفت:

امنیت ملی → وحدت ملی → اقتصاد مقاوم

امنیت، بستر فعالیت اقتصادی و سرمایه‌گذاری است؛ وحدت ملی، ظرفیت اجتماعی لازم برای عبور از بحران را فراهم می‌کند؛ و اقتصاد مقاوم، در صورت تحقق واقعی، آسیب‌پذیری کشور را در برابر فشارهای خارجی کاهش می‌دهد.

بنابراین، تحقق شعار سال تنها با صدور بخشنامه‌های اقتصادی امکان‌پذیر نیست. حمایت عملی از تولید، مبارزه با فساد، ثبات مقررات، کاهش نااطمینانی، بهبود فضای کسب‌وکار، حفظ قدرت خرید مردم و استفاده از ظرفیت ایرانیان داخل و خارج از کشور، از جمله موضوعاتی هستند که می‌توانند این شعار را از سطح یک عنوان سالانه به یک برنامه عملیاتی تبدیل کنند.

جمع‌بندی

شعار «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی» را باید در متن شرایط ویژه سال ۱۴۰۵ و تجربه بحران‌ها و جنگ‌های سال گذشته مورد بررسی قرار داد. جنگ رمضان و دیگر رخدادهای امنیتی، اهمیت تاب‌آوری اقتصادی و اجتماعی را برجسته کرده‌اند.

در نهایت، مهم‌ترین آزمون شعار سال آن است که امنیت و انسجام ملی به بهبود ملموس زندگی مردم و تقویت بنیان‌های اقتصادی کشور منجر شود. اقتصاد مقاوم، بدون مشارکت مردم و اعتماد عمومی پایدار نمی‌ماند و وحدت ملی نیز بدون توجه جدی به معیشت و عدالت اجتماعی دشوار خواهد بود. از این رو، پیوند میان اقتصاد، امنیت و وحدت ملی را می‌توان محور اصلی بحث درباره سیاست‌های سال ۱۴۰۵ دانست.